Broń biała - szabla i lanca - to tradycyjna broń kawalerji, wyraża ducha zaczepnego, który zawsze cechował i cechować powinien nadal kawalerję polską.

W walce wręcz, w jak najjaskrawszy sposób występuje bezpośrednie współdziałanie jednostek i oddziałów, ta naczelna zasada działania na polu bitwy.

Tylko ta kawalerja spełni swoje zadania, która będzie miała pełne zaufanie do swej broni i będzie umiała jej użyć.

W walce wręcz kawalerja polska musi być panią pola walki.

Do władania bronią białą jeździec:

1. skierowuje wzrok na oczy przeciwnika (przy pozornikach - na cel).
2. skraca wodze tak, aby lewa pięść oparła się zgóry o szyję końską w połowie jej długości a ruch jeźdźca podczas władania bronią nie odbijał się na pysku konia; jednocześnie unosi kości siedzeniowe z siodła.
3. silniej opiera się na strzemieniu tej strony, z której chce walczyć, jednocześnie pochylając (silniej - z lancą, słabiej - z szablą) w tym kierunku wyprostowany tułów.

W kłusie to wszystko powinno następować z kłusa ćwiczebnego.

W galopie i cwale jeździec cały czas już jedzie w półdosiadzie i ze skróconemi wodzami, wobec czego opiera się tylko silniej na jedno (z tej strony, z której chce walczyć) ze strzemion, tułów natomiast podnosi w miarę potrzeby (rzadziej - z lancą, zawsze - z szablą).

Szabla (rys. 1a) dzieli się na głownię i rękojeść. W głowni rozróżniamy: ostrze, grzbiet i pióro. Część głowni (1/3) przy rękojeści nazywa się zastawą szabli.

Rękojeść składa się z jelca, kabłąka, oprawy rękojeści, kapturka i głowicy (ryc. lb).

Pochwa jest zakończona piętką, ma wstawione w wylocie okienko, a nieco niżej pierścień z ogniwkiem.

Szablę w szyku konnym wozi się pod tybinką siodła.

Szablę przytracza się pod lewą tybinką w ten sposób, aby rękojeść była umieszczona na wysokości lewej ławki. Pochwa swem okienkiem równa się z przednim skrajem przedniego juczenia (rys. 2a). Wtyle przechodzi szabla po dolnym rogu czapraka tak, aby piętka pochwy wystawała za czaprak (rys. 2b). Szablę przymocowuje się zapomocą dwu pasków. Zprzodu przypina się paskiem długości 30 cm, a szerokości 2 cm (rys. 2c) w ten sposób, aby pasek przechodził przez klamrę w dolnej części przedniego łęku, oraz przez pierścień pochwy. Pasek tylny (rys. 2d), długości 64 cm, a szerokości 2 cm przypina się do tylnego łęku w miejscu przymocowania go do ławki. Pasek ten w dolnej swej części jest zakończony pętlą z ruchomą przesuwką. która służy do uchwycenia szabli. Przy siodle stroczonem przechodzi on pod lewa juczką. Przy troczeniu szabli należy uważać, aby się nie opierała o części metalowe przystulicy lub o sprzążki od popręgów.

Komenda: "Szable - w dłoń".

Wykonanie.

1. "Szable": przenieść prawą rękę nad wodzami i pochylając, w miarę potrzeby, wyprostowany tułów do przodu, ująć nią rękojeść szabli, poczem wysunąć szablę z pochwy na szerokość dłoni.
2. "w dłoń": energicznie dobyć szablę z pochwy, wznieść ją na wysokość wyprostowanego ramienia, pionowo piórem do góry, a ostrzem wprzód i przybrać postawę zasadniczą.

Prawa ręka trzyma rękojeść szabli, jak w szyku pieszym (p. 73 rys. 37c), głownia grzbietem oparta o bark na szwie rękawa, a ostrzem skierowana wprzód, ręka zgięta w stawie łokciowym tak, aby nasada dłoni i dwa ostatnie palce opierały się zgóry na górnej części prawego uda na dwie dłonie od (poniżej) stawu biodrowego (rys. 3).

Komenda: "Szable schroń".

Wykonanie "schroń": wykonanie drogą odwrotną niż przy "Szable - w dłoń". Szablę chroni się do pochwy tylko stojąc w miejscu, lub w marszu stępem.

Szeregowi i podoficerowie prezentują szable, oficer salutuje szablą.

Broń prezentuje się w szyku konnym i w szyku pieszym tylko stojąc w miejscu.

Oficer salutuje szablą w szyku konnym i pieszym, tak w ruchu jak i stojąc w miejscu.

Komenda: "Prezentuj - broń".

Wykonanie "broń":

1. szeregowi i podoficerowie - jak w szyku pieszym (p. 75 rys. 39),
2. oficerowie - jak w szyku pieszym (p. 77), tylko w 3. takcie szabla ze swobodnie wyprostowaną ręką opuszczona pionowo wdół, ostrze szabli nazewnatrz (rys. 4).

W marszu należy ukończyć 3. takt na 12 kroków przed osobą (sztandarem, chorągwią i t. p.), odbierającą defiladę, a rozpocząć powrót do postawy zasadniczej 6 kroków za odbierającym defiladę.

Komenda: "Do boju szable" ("Do boju broń").

Wykonanie: "szable" (broń).

Włożyć prawą rękę po przegub w temblak szabli. Oprzeć prawą rękę z szabla na lewej pięści tak. aby móc palcami prawej ręki pomagać w prowadzeniu konia; głownia oparta grzbietem o prawy bark na szwie rękawa (ryc. 5).

1. Do cięć i zasłon.
   Prawa dłoń silnie (przez to następuje usztywnienie całej ręki) chwyta rękojeść szabli 4 palcami z jednej strony, kciukiem z przeciwnej strony (rys. 6a), ręka naturalnie zgięta (tyle tylko, ile nakazują mięśnie ramienia), usztywniona przez silne ściśnięcie rękojeści w dłoni, dłoń i przedramię tworzą jedną prostą (dłoń w przegubie nie skręcona, ani wykrzywiona) prawa pięść wysunięta wprzód i na jedną pięść niżej własnego biodra, nigdy nie dotyka lewej pięści, głownia skośnie wprzód i piórem do góry a ostrzem wprzód (rys. 6b).
   
   
2. Do pchnięć.
   Uchwyt za zewnętrzny koniec rękojeści, kciuk wyprostowany ztyłu rękojeści (rys. 7a), głownia ostrzem w prawo, szabla skierowana piórem w kierunku prawego barku przeciwnika, kapturkiem oparta o dłoń, prawa pięść wysunięta wprzód i na wysokości biodra jeźdźca, nigdy nie dotyka lewej pięści (rys. 7b).
   
   

Uwaga. Do cięć i pchnięć szabla i ręka (pięść, przedramię i ramię jeźdźca) są zawsze w jednej płaszczyźnie.

Rekruta należy uczyć tylko następujących cięć:

1. zgóry.
2. w prawo,
3. zdołu.

Cięcie musi być wykonane pełnym wymachem całej ręki (p. 9a) z całej siły, poparte bardzo małym lecz bardzo energicznym obrotem prostego tułowia, początkowo w kierunku zamachu, a następnie w kierunku cięcia.

Tułów z szyją i głowa jeźdźca zawsze wyprostowane ("pierś do przodu, nos do góry"), jeździec pochylony lekko wprzód podczas cięcia tylko na tyle, aby nie pozostał wtyle za ruchem konia.

Nie wolno "popierać" cięcia pochyleniem tułowia z głową.

Przed cięciem i podczas cięcia wzrok jeźdźca utkwiony w oczy przeciwnika.

Podczas nauki złożenie do cięcia wykonywa się z postawy "Do boju".

Cięcie musi nastąpić bezpośrednio natychmiast po zamachu.

Po wykonaniu cięcin należy powrócić:

1. do postawy "Do boju", jeśli bezpośrednio po tem cięciu nie trzeba wykonać pchnięcia lub cięcia.
2. do złożenia do cięcia lub pchnięcia, jeśli zachodzi potrzeba wykonania ich natychmiast.

Cięcie zadaje się w szyję, w rękę lub w twarz przeciwnika, albo w głowę jego konia.

Komenda: "Zgóry - tnij".

Wykonanie.

1. "Zgóry": przybrać złożenie jak w p. 9a (rys. 6b);
2. "tnij": 1) energicznie zamachnąć się po łuku wprzód i wgórę, nie zmieniając przytem chwytu szabli i nie zginając ręki w stawie łokciowym więcej niż w złożeniu, jednocześnie wykonać bardzo mały obrót tułowia w lewo, w najwyższym punkcie zamachu pióro szabli będzie skierowane wtył i trochę wgórę:
   2) błyskawicznie ciąć wdół.

Poza tem - jak w p. 10.

Komenda: "Od ucha - tnij".

Wykonanie.

1. "Od ucha": przybrać złożenie, jak w p. 9a (rys. 6b);
2. "tnij": 1) energicznie zamachnąć się w lewo, prawa pięść na wysokości własnej szyi, szabla skierowana ostrzem nazewnątrz, glownia poziomo i piórem wtył (rys. 9).
   2) błyskawicznie ciąć w prawo.

Poza tem - jak w p. 10.

Komenda: "Zdolu - tnij".

Wykonanie.

1. "Zdołu": przyjąć złożenie jak w p. 9a (rys. 6b);
2. "tnij": 1) energiczne zamachnąć się dołem w prawo wtył, w najdalszym punkcie zamachu szabla będzie skierowana piórem do góry. ostrzem wtył (ryc. 10) i
   2) błyskawicznie ciąć dołem wprzód tak daleko, jak na to pozwolą mięśnie prawego ramienia.

Poza tem - jak w p. 10.

Cięcie to wykonywa się na przeciwnika pieszego, mającego na głowie hełm lub zasłaniającego głowę karabinem.

Rekruta należy uczyć tylko następujących pchnięć:

1. wprzód (w prawo wprzód, w lewo wprzód);
2. w lewo;
3. z prawej (z lewej) strony konia wdół.

Złożenie do pchnięcia wykonywa się z postawy "Do boju" i, jeżeli czas na to pozwala, z zamachu.
Zamach do pchnięcia uzyskuje się przez przeniesienie prawej pięści na wysokość dolnego skraju własnego kołnierza i niedaleko prawego policzka, przyczem prawe przedramię w możliwie prostem przedłużeniu głowni (rys. 11). Pchnięcie powinno być wykonane błyskawicznie i z całej siły, poparte energicznie pochyleniem prostego tułowia w kierunku pchnięcia. Pchnięcie należy kierować w pierś przeciwnika lub w jego plecy.

Po wykonaniu pchnięcia należy powrócić:

1. do postawy "Do boju", jeśli bezpośrednio po tem pchnięciu nie trzeba wykonać pchnięcia lub cięcia,
2. do złożenia do cięcia lub pchnięcia, jeśli zachodzi potrzeba wykonania ich natychmiast.

Przed pchnięciem i podczas pchnięcia wzrok zawsze skierowany na oczy przeciwnika.

W stępie i w kłusie należy uczyć rekruta wykonywać pchnięcie z zamachu. W galopie i w cwale pchnięcie w prawo (w lewo) wprzód wykonuje się wprost ze złożenia; wyjątek - pchnięcie w plecy ściganego przeciwnika; pchnięcie wdół i pchnięcie w lewo zawsze wykonuje się z zamachu.

Komenda: "W prawo (w lewo) wprzód - kłuj".

Wykonanie.

1. "W prawo (w lewo) wprzód": przybrać złożenie jak w p. 9b (rys. 7b).
2. "kłuj": energicznie wykonać zamach (p. 14) - głownia poziomo, błyskawicznie i silnie pchnąć (rys. 12).

Poza tem - jak w p. 14.

Uwaga. Pchnięcie wprzód może być wykonane z zamachu lub wprost ze złożenia (p. 14).

Komenda: "W lewo - kłuj".

Wykonanie.

1. "W lewo": przybrać złożenie, jak w p. 9b (rys. 7b).
2. "kłuj": energicznie wykonać zamach (p. 14), głownia poziomo - błyskawicznie i silnie pchnąć.

Poza tem jak w p. 14.

Komenda: "Z prawej (Z lewej) wdół - kłuj".

Wykonanie.

1. "Z prawej (Z lewej) wdół: przybrać złożenie jak w p. 9b (rys. 7b);
2. "kłuj": energicznie wykonać zamach (p. 14) i błyskawicznie, oraz silnie pchnąć.

Poza tem jak w p. 14.

Pchnięcie z lewej strony konia wdół można stosować tylko na przeciwnika pieszego stojącego lub biegnącego.

Złożenie - jak do cięć (p. 9a, rys. 6b). Przez szybkie przesunięcie (w prawo, lewo, wgórę i t. d.) prawej pięści z szablą chwyta się cięcie, lub pchnięcie przeciwnika zawsze ostrzem zastawy własnej szabli, odrzucając szablę (lancę) przeciwnika zawsze nazewnątrz.

Pchnięcie przeciwnika należy chwycić jak najbliżej pióra jego szabli lub grotu jego lancy.

Jednocześnie z chwyceniem cięcia lub pchnięcia przeciwnika należy jak najszybciej i jak najsilniej zdecydowanie natrzeć na przeciwnika, wykonując pchnięcie lub cięcie.

Wzrok zawsze skierowany na oczy przeciwnika.

W ten sposób odbija się wszystkie pchnięcia oraz cięcia przeciwnika, z wyjątkiem cięcia zgóry.

Komenda: "Zasłona - głowy".

Wykonanie.

1. "Zasłona": przybrać złożenie jak w p. 9a (rys. 6b).
2. "głowy": szybko i silnie przenieść prawa pięść do góry, tak aby podstawić zastawę szabli pod cięcie przeciwnika; chwyt szabli prawą ręka i zgięcie w stawie łokciowym tej ręki niezmienione, takie jak w p. 9a.

Ostrze szabli skierowane do góry (rys. 13).

Po odbiciu cięcia przecixvnika, błyskawicznie natrzeć na przeciwnika, wykonując cięcie lub pchnięcie.

Lanca dzieli się na grot. drzewce i tylec. Na lancy jest pierścień ze strzemiączkiem, dwa okucia (górne i dolne), ogniwo, plecionka (obszycie), temblak z zamknięciem, proporczyk z rzemykami (lub tasiemki) do przytwierdzenia i pętla. Część od okucia do grotu nazywa się częścią grotową. a część od tylca - tylcową. Środek ciężkości lancy jest mniej więcej poniżej górnego okucia (rys. 14).

Bez komendy przybiera się z lanca następujące postawy:
1) "Lance - w dłoń" z początkiem marszu oddziału.
2) "Na ramię - broń": a) stojąc na miejscu.
     b) w ruchu - po komendzie "Spocznij", lub "Równaj",
3) "Na temblak lance": koniowodzi i strzelający konno.

Komenda: "Lance - w dłoń" jest równoznaczna z komendą "Baczność".

Wykonanie na hasło "w dłoń".

Uchwycić prawą dłonią lancę blisko jej środka ciężkości, ramię swobodnie opuszczone wzdłuż tułowia jeźdźca, przedramię poziomo.

Prawa pięść na wysokości łokcia.

Paznokcie prawej pięści skierowane w lewo.

Lanca pochylona nieco wprzód i nieznacznie w prawo.

Pieszo: tylec lancy oparty o ziemię koło nasady małego palca prawej stopy. Przy koniu - lanca uchwycona lewą ręką i oparta tylcem przy nasadzie małego palca lewej stopy; lanca pochylona nieco wprzód i nieco w lewo (rys. 15a).

Konno: lanca wisi na pętli na prawej stopie jeźdźca (rys. 15b).

Komenda: "Na koń".

Wykonanie.

Wykonać zwrot w prawo i 1 krok w prawo, jednocześnie przesunąć prawą rękę po lewej wędzidłowej wodzy do końca wodzy, przystąpić ku lewej łopatce konia, przesuwając jednocześnie lewą pięść po lancy ku grotowi tak daleko, aby lewa pięść opnrła się zgóry o szyję końską tuż przed kłębem, nie podnosząc tylca lancy od ziemi; przełożyć wodze do lewej ręki, uchwycić lewą ręką gruby kosmyk grzywy (lewa ręka jednocześnie ujmuje lance, wodze i kosmyk grzywy) i dosiąść konia. Usiadłszy w siodle, podrzucić pionowo lancę prawą ręką wgórę, przenieść ją na prawą stronę, wsunąć prawą stopę w pętlę a następnie w strzemię i przybrać postawę zasadniczą ("Lance - w dłoń") (rys. 16a, b, c).

Komenda: (Zapowiedź komendy - "z koni".

Wykonanie.

1. (Zapowiedź komendy): przybrać postawę "Lance - w dłoń" (bez wkładania stopy w pętlę) wyjąć prawą stopę ze strzemienia (i pętli lancy),
2. "z koni": podrzucić lancę wgórę i przenieść ją na lewą stronę, jednocześnie opuszczając ją wdół między lewą ręką i koniem; oprzeć tylec na ziemi l krok w lewo i 1/2 kroku wprzód od lewego przedniego kopyta, lewą ręką ująć lancę, wodze i kosmyk grzywy (podobnie jak przy wsiadaniu na konin), zsiąść z konia w myśl odnośnego przepisu nauki jazdy konnej i przybrać postawę zasadniczą z lancą przy koniu.

Komenda: "Na ramię - broń".

Wykonanie na hasło "broń".

Drzewce lancy oparte o bark na górnym szwie rękawa. Prawa ręka swobodnie opuszczona wzdłuż lancy, chwyta drzewce od zewnątrz, tak że dłoń obejmuje drzewce od przodu, przyczem kciuk ujmuje od strony wewnętrznej, reszta palców - od strony zewnętrznej (rys. 17).

Na komendę: "Spocznij" prawa ręka swobodna.

Komenda: "Na temblak lance".

Wykonanie na hasło: "lance".

1. Przybrać postawę "Lance w dłoń",
2. Nachylić lancę do lewej ręki; chwycić palcem wskazującym i kciukiem lewej ręki, wsunąć prawą rękę w temblak powyżej łokcia, wypuścić lancę z lewej ręki, poczem zarzucić ja wtył ruchem prawej ręki (rys. 18).

Uwaga. "Na temblak lance" wolno stosować tylko koniowodom oraz w wypadku strzelania z konia.

Komenda: "Do boju lance" ("Do boju broń").

Wykonanie na hasło "lance" (broń).

1. Przybrać postawę "Lance w dłoń".
2. Uwolnić stopę z pętli; oprzeć pięść trzymającą lancę na prawem udzie w odległości 2 dłoni od stawu biodrowego; lanca ukośnie do konia, część grotowa jej drzewca przechodzi z lewej strony głowy konia, grot lancy na wysokości oczu jeźdźca (rys. 19).

Komenda: "Złożenie lancą".

Wykonanie na hasło "lancą" lub na komendę "Marsz-marsz".

Wziąć lancę pod prawą pachę, przycisnąć ją prawem ramieniem do tułowia; paznokcie palców obejmujących lancę skierowane do góry. priwy łokieć dotyka do stawu biodrowego jeźdźca, grot lancy skierowany na przeciwnika (rys. 20 a, b).

Istnieją dwa rodzaje pchnięć:

1. czynne - wykonane ruchem prawej ręki w kierunku przeciwnika, szybko i z całe siłą; po zadaniu pchnięcia należy energicznie cofnąć rękę z lancą; używa się w miejscu, w stępie i w kłusie;
2. bierne, t. j. takie, któremu siłę pchnięcia nadaje ruch konia, a żołnierz tylko kieruje do celu grot lancy, przyciskając ją mocno ramieniem do tułowia; stosuje się w kłusie, w galopie i w cwale.

Rozróżniamy następujące pchnięcia:

czynne:

1. w prawo wprzód,
2. w lewo wprzód.
3. w prawo.
4. w lewo.
5. z prawej strony konia wdół.
6. z lewej strony konia wdół;

bierne:

1. w prawo wprzód,
2. w lewo wprzód,
3. z prawej strony konia wdół

Komenda: "W prawo (W lewo) wprzód - kłuj".

Wykonanie.

1. "W prawo (w lewo), wprzód": złożyć się lancą, skierować grot lancy w kierunku przeciwnika (górna cześć brzucha, lub pierś przeciwnika); jeśli pchniecie ma być wykonane w lewo wprzód, to cześć grotową drzewca lancy przenieść nad głową konia na jego lewą stronę;
2. "kłuj": silnie pochylić wyprostowany tułów nad prawem (lewem) kolanem, jednocześnie silnie wypchnąć prawą rękę z lancą jak najdalej w kierunku przeciwnika; lanca spoczywa na wewnętrznej stronie stawu łokciowego i przedramienia, drzewce lancy silnie przyciśnięte ramieniem pod pachą do tułowia jeźdźca, dłoń silnie obejmuje drzewce, mając palce zwrócone paznokciami ku górze (rys. 21a); szybko powrócić do złożenia.

Przy pchnięciu biernem nie wysuwa się prawej ręki z lancą wprzód; po ukłuciu wyciąga lancę z przeciwnika ruch konia (i) - przy pchnięciu w prawo wprzód jeździec silnie przyciska lancę łokciem do siebie (rys. 21b), przy pchnięciu w lewo wprzód, jeździec wypuszcza z pod swojego łokcia lancę, która się oprze o lewe ramię (rys. 21c).

Poza tem wykonanie jak przy pchnięciu czynnem.

W stępie zawsze należy wykonywać pchnięcie czynne.

W kłusie można wykonywać pchnięcia czynne lub bierne; zależy to od wyczucia jeźdźca.

W galopie i w cwale należy wykonywać wprzód tylko pchnięcie bierne.

Komenda: "W prawo (W lewo) - kłuj".

Wykonanie.

1. "W prawo (W lewo)": zwrot tułowia z lancą w prawo (w lewo).

Poza tem wykonanie jak przy pchnięciu wprzód (pkt. 30).

Komenda: "Z prawej (z lewej) wdół kłuj"

Wykonanie:

1. "Z prawej (Z lewej) wdół".
   Wykonywa się z każdej postawy przez zmianę chwytu lancy na podchwyt i młyniec lancą w płaszczyźnie pionowej z prawej strony konia, bądź przez przechwyt przy pomocy lewej ręki (która przytrzyma lancę), a w ostateczności przez podrzut lancy.
   Prawa ręka zgięta w stawie łokciowym prawie pod kątem prostym, pięść jej (z lancą) na wysokości szyi jeźdźca, grot lancy w kierunku przeciwnika, wyprostowany tułów jeźdźca lekko pochylony nad jego prawem (lewem) kolanem, prawy bark jeźdźca wysunięty do przodu (rys. 22a) przy pchnięciu z lewej wdół lancę przenieść nad głową konia na lewą jego stronę.
2. "Kłuj": szybko wykonać silne, zdecydowane pchnięcie (rys. 22b), poczem szybko powrócić do poprzedniej postawy.

Pchnięcie bierne wykonywa się ze złożenia i tylko w galopie oraz w cwale; po ukłuciu wyciągnięcie lancy tak samo jak przy pchnięciu biernem wprzód; pchnięcie bierne z prawej wdól należy wykonywać zawsze nieco w prawo od kierunku ruchu konia, aby nie utracić lancy, i żeby lanca nie wysadziła jeźdźca z siodła (rys. 21b).

Uderzenia należy uważać za najszybsze odruchy jeźdźca broniącego się.

Stosujemy uderzenie tylcem i uderzenia drzewcem lancy.

Komenda "Tylcem - bij".

Jest to odruch jeźdźca zajętego walką z jednej strony, który nagle dostrzegł przeciwnika bezpośrednio mu zagrażającego ze strony przeciwnej. Zwykle wykonywa się to uderzenie z postawy do pchnięcia w lewo lub wprzód, jednak można je wykonać również bezpośrednio po uderzeniu drzewcem w lewo.

Wykonanie:

1. "Tylcem": wykonanie takie jak do pchnięcia w lewo, lub wprzód; wzrok jeźdźca i tylec skierowane na przeciwnika;
2. "bij": pchnąć energicznie, wyprężając prawą rękę i jak najszybciej powrócić do złożenia.

Komenda; "Drzewcem bij".

Wykonanie ze złożenia na hasło "bij".

Wykonać lancą zamach w prawo lub w lewo, nie wypuszczając jej z pod pachy, dołączając do rozmachu lancy całą siłę prawej ręki i tułowia; rauać cics i natychmiast go powtórzyć, ale już w przeciwną stronę, poczem szybko powrócić do złożenia.

Uderzenie drzewcem ma zastosowanie przedewszystkiem w walce wręcz jeźdźca z więcej niż jednym przeciwnikiem.

Komenda: "Młyńcem bij".

Wykonanie ze złożenia na hasło "bij".

1. Skierować (z zamachem) lancę poziomo grotem w prawo i przycisnąć ją prawem ramieniem do swoich pleców (rys. 23a), poczem natychmiast
2. prawą ręką i ruchem wspierającym prawego boku tułowia nadać lancy taki rozmach w lewo, aby obracana jednocześnie możliwie wysoko prawą ręką (rys. 23b) zatoczyła koło nad głową i oparła się rylcową częścią drzewca o górną część lewego ramienia (rys. 23c), poczem natychmiast
3. silnem pociągnięcem prawej ręki w prawo i małym ale szybkim obrotem tułowia w prawo wprowadzić lancę w szybki ruch kołowy nad głową w prawo, żeby wrócić do pierwotnej postawy (a).

Szermierka - walka wręcz - ma na celu zaszczepić w żołnierzu wewnętrzną pewność, że śmiałe natarcie jest najlepszym sposobem do osiągnięcia zwycięstwa nad przeciwnikiem.

W walce wręcz zawsze będzie w gorszem położeniu ten, kto myśli tylko o obronie.

Należy stale i konsekwentnie dążyć do wyrobienia w żołnierzach wewnętrznego przekonania, że osobista odwaga i koleżeństwo zawsze zapewnia wyższość moralną własnego ich oddziału, a przez to ułatwia zwycięstwo.

Wyrobienie przez trening (zaprawę) zimnej krwi pozwoli specjalnie śledzić rozwój walki, słyszeć rozkazy i rozważnie walczyć, zapewni ducha zaczepnego i zaufanie do swojej broni.

W walce wręcz żołnierz bardzo często znajdzie się w położeniu dla siebie nowem, z którem go nie zapoznano w czasie szkolenia. Wtedy zimna krew pomoże mu do odruchowego powzięcia właściwej decyzji.

Głównem zadaniem instruktora jest udzielenie uczniom wskazówek, dotyczących walki wręcz, mianowicie:

1. zadaniem walczącego jest zwyciężyć; w tym celu stosuje się najbardziej przez siebie opanowane i ulubione sposoby walki, wykorzystując charakter, usposobienie i zdolności swecjo konia, gdyż dobrze ujeżdżony koń pozwoli wykorzystać wszelkie błędy przeciwnika,
2. o zwycięstwie w walce dwóch oddziałów rozstrzyga nietylko umiejętność szermierki i panowanie nad koniem, lecz nadto współdziałanie, a więc należy pamiętać, że sekcja rzuca się do walki wręcz zawsze za swoim sekcyjnym;
3. podczas walki wręcz w ćwiczeniach nie wolno bić, lub straszyć krzykiem konia przeciwnika; natomiast w rzeczywistej walce (na wojnie) zawsze należy to czynić.

Poza tem szkolić należy tylko pokazowo. Dobra organizacja, jak najwięcej wesołości, dużo swobody, współzawodnictwo, krótko, ale jak najczęściej, wysiłki stopniować. Chody końskie stopniować (najwięcej stosować krótki galop).

Szkolenie szermierki rozpocząć:

1. pieszo - w 6 miesiącu wyszkolenia rekruckiego,
2. konno - w 7 miesiącu wyszkolenia.

Starszy rocznik, podoficerowie i oficerowie trenują cały rok.

1. Sprzęt zaczepny.
   Palcat - trzcina prosta, długość szabli, grubość 2 - 3 cm. dość sztywna, końce zaokrąglone.
   Szabla ćwiczebna - lekko zakrzywiona (tak jak szabla bojowa) głownia lekka, tępa, długość szabli bojowej (rys. 24).
2. Sprzęt ochronny.
   Maska siatkowa - pełna, dobrze zakrywająca szyję i tył głowy (rys. 25).
   Napierśnik (rys. 26).
   Naplecznik (rys. 27).
   Nakarcznik (rys. 28).
   Nabiodrki (rys. 29).
   Rękawica prawa z długiemi sztywnemi skórzanemi nałokietnikami (rys. 30).
   Rękawica lewa (na przedramię).

Najczęściej używanym sprzętem jest palcat, przy którego zastosowaniu niezbędne jest użycie z ochron tylko prawej rękawicy i maski.

W 6 miesiącu wyszkolenia rekruckiego wszyscy rekruci muszą być zaznajomieni z użyciem szabli ćwiczebnej i ochron, oraz skontrolowani poszczególnie przez instruktora w umiejętności używania tego sprzętu. Przy użyciu szabli ćwiczebnej konieczne jest użycie wszystkich ochron.

1. Rozpoczęcie i przerwanie spotkania - sygnał gwizdkiem (l krótki) instruktora.
2. Aby uniknąć nieporozumień i zarzutów stronniczości (może newypowiedzianych ze względu na poczucie karności wojskowej), instruktor przed każdem spotkaniem określa ilość dotknięć, wyłączających walczącego ze spotkania. Wszelkie zmiany regulaminu (ilości dotknięć) oraz przedwczesne przerwanie przez instruktora spotkania jest niepożądane (zabija współzawodnictwo i chęć do szermierki oraz podważa powagę instruktora), jednak przerwanie spotkania jest niezbędne w razie zbyt brutalnej walki, oraz w razie nieszczęśliwego wypadku.

Ćwiczenia przygotowawcze:

1. pieszo 1) palcat. 2) szabla ćwiczebna;
2. konno - palcat;

Ćwiczenia właściwe (tylko konno) - szabla ćwiczebna.

1. Jeden przeciwko jednemu (uprzednio instruktor kolejno z każdym rekrutem przećwiczy osobiście).
   Cel - współzawodnictwo.
2. Jeden dobry szermierz przeciwko dwum słabym szermierzom.
   Cel - spółdziałanie.
3. Jeden przeciwko dwum - jakość przeciwników jednakowa. Cel - spółdziałanie, zimna krew.
4. Dwóch przeciwko dwum. Cel - spółdziałanie, orjentacja.
   Walka trwa do wyłączenia przeciwników.

Jak w p. 9. Palcat chwyta się tak, jak rękojeść szabli.

Zawsze należy się liczyć:

1. przy cięciach - z koniecznością brutalnego przecięcia (przerąbania) zasłony przeciwnika, ponadto w myśl p. 9 i 10;
2. przy pchnięciach - z koniecznością ominięcia zasłony przeciwnika w bezpośrednej styczności z głownią szabli przeciwnika, aby jednocześnie siebie zasłaniać przez odrzucenie nazewnątrz pióra szabli przeciwnika (jeśli nie powstanie położenie łatwiejsze). Sposób wykonania pchnięcia należy pozostawiać inicjatywie ćwiczącego się - wykonanie pchnięcia ze złożenia lub z zamachu.
   Poza tem - w myśl p. 9 oraz 14 - 17.

1. Jak w p. 11 i 12.
2. Cięcie pod gardło.
   Możliwe tylko wtedy, kiedy przeciwnik jest z prawej strony.
   Szybki skok konia wprzód w kierunku przeciwnika (wypad - pieszo) z jednoczesnem przesunięciem prawej pięści wprzód i w lewo przed własny podbródek, tak aby głownia szabli była skierowana ostrzem wprzód a piórem w prawo (prawa pięść będzie wtedy paznokciami zwrócona do góry).
   Prawa ręka zgięta naturalnie tylko tyle, ile w złożeniu szablą do cięcia. Prócz cięcia następuje zwykle jednocześnie uderzenie zastawą, a nawet rękojeścią własnej szabli (prawą pięścią przy szermierce palcatem), co jest pożądane (rys. 31).

1. Pchnięcia w tułów.
   Głownia szabli musi być skierowana ostrzem w prawo, aby można było wykonać pchnięcie między żebra. W pościgu stosuje się również pchnięcie w plecy.
2. Pchnięcie w brzuch.
   Trudne do wykonania z powodu: 1) rynsztunku przeciwnika (pas główny, ładownice), 2) bliskości zastawy szabli przeciwnika.
   Możliwe do wykonania jedynie w razie zmylenia przeciwnika co do kierunku pchnięcia (celować w gardło, pchnąć w brzuch).
3. Pchnięcie w gardło.
   Trudne, bo cel mały, jednak łatwe o tyle, że cel jest daleko od zastawy szabli przeciwnika, a gardło jest zwykle nieosłonięte.
4. Pchnięcie w udo lub w rękę (ramię, przedramię).
   Stosuje się tylko wtedy, kiedy inne pchnięcie jest niemożebne. lub kiedy chodzi jedynie o chwilowe unieszkodliwienie, np. wzięcie do niewoli przeciwnika.

Mylenie można zastosować w następujących wypadkach:

1. udajemy przed przeciwnikiem zamiar cięcia go, a zamiast tego wykonujemy piorunująco szybkie pchnięcie.
2. udajemy przed przeciwnikiem zamiar wykonania jakiegoś pchnięcia, a natomiast wykonujemy pchnięcie inne, kłując w inny cel, niż się przeciwnik spodziewał.

Mylenia nie można używać jedynie tylko w dziedzinie cięć (strata czasu i płaszczyzny cięcia).

Jak w p. 18 i 19.

Wykonuje się rękojeścią szabli (pięścią z palcatem). Stosuje się wtedy, kiedy wykonanie cięcia lub pchnięcia jest niemożliwe z powodu zbyt małej odległości od przeciwnika.

Uderzać należy:

1. w głowę, podgardle lub szyję, aby ogłuszyć przeciwnika.
2. w rękę, trzymającą wodze, aby go pozbawić panowania nad jego koniem,
3. w rękę, trzymającą broń, aby mu wytrącić broń z ręki.

Uderzać należy głowicą, jednak niejednokrotnie uderzenie będzie musiało być wykonane - jako odruch - kabłąkiem.

Podłoże bez nierówności (podłoga, ujeżdżalnia i t. p.), nie śliskie (a więc nie lód), w miarę miękkie (a więc nie piasek).

1. Postawa zwykła, wykrok wprzód prawą nogą, nogi w małym półprzysiadzie, ciężar ciała rozłożony równomiernie na obydwie nogi, prawe ramię i prawy bok zwrócony w kierunku prawej nogi (w kierunku przeciwnka), nos do góry, wzrok śmiało skierowany na oczy przeciwnika, lewa pięść - jak konno (rys. 32a)
   Zawsze należy się starać mieć przeciwnika na prawo wskos w stosunku do siebie.
   
2. Postawa szermiercza konno (rys. 32b).
   
3. Postawa z wypadem - jak a), tylko wypad jnk w punkcie następnym.

1. Wypad - z postawy zwykłej daleki wypad prawą nogą w kierunku przeciwnika, ciężar ciała na prawej nodze, jednocześnie natrzeć na przeciwnika.
2. Marsz i zwroty - jak przy walce karabinkiem z bagnetem; nie stosować odskoku wtył, bo przy następnem szkoleniu - konno - jest on niemożliwy do wykonania.

Równe, w miarę miękkie, nie śliskie (a więc nie mokra glina, lub mokra murawa, ani też nie krótka, wyschnięta trawa na twardej ziemi).

Stęp, ćwiczebny kłus, ćwiczebny galop.

Koń zebrany, wodze jak do władania szablą lub lancą. Przy szermierce uczyć "wiązania się" z przeciwnikiem na prawą rękę (koń na wolcie w prawo). Użycie chodów stopniować, jednak pożądane jest rozpoczynanie ćwiczenia od krótkiego galopu, aby przez szybszy chód wpoić przekonanie, że:

1. tylko zdecydowane natarcie daje zwycięstwo,
2. niezbędne jest panowanie nad własnym koniem (w przeciwnym razie do starcia dłuższego nie dojdzie, a często i przeciwnika nie zdąży się pokonać).

1. Palcat.
2. Ochrony - niezbędne są maska, nakarcznik i rękawice.

Jak ćwiczenia przygotowawcze konno, z tą jednak różnicą, że:

1. zamiast palcata należy używać szabli ćwiczebnej,
2. sprzęt ochronny - pełny.

Koniec 8. lub początek 9. miesiąca szkolenia.

1. Pojedyńcze: walka l pary zawodników, zwykle będą to walki pokazowe najlepszych szermierzy.
2. Zespołowe: walka 2 zespołów, każdy z 3 - 6 szermierzy; zwycięzcami są: zespół i jego najlepszy zawodnik.

Uwaga. Zawody odbywają się tylko konno.

Szabla ćwiczebna, w ostateczności palcat. Sprzęt ochronny pełny.

Sztywne kolorowe pióropusze wysokości 10 cm. zatknięte na:

1. górze maski lub
2. górze maski i prawym barku lub
3. górze maski, prawym barku, lewem ramieniu lub
4. jak a. b. c. nadto na plecach.

Zawody polegają na strącaniu pióropuszy. Wygrywa ten (ten zespół), który w chwili zakończenia gry będzie miał na sobie najwięcej pióropuszy niezrzuconych przez przeciwnika (ów). Z gry zostają kolejno wyłączeni wszyscy zawodnicy, którzy utracą wszystkie swoje pióropusze.

Gra może trwać:

1. zgóry określoną ilość minut.
2. aż do strącenia jednej ze stron wszystkich pió-ropnsrv.

Ustanawia się następujące kategorje zawodów, w ramach których obowiązkowy udział biorą:

1. oficerowie młodsi,
2. podoficerowie zawodowi i nadterminowi,
3. wyłączone z poszczególnych pododdziałów pułku sekcje zawodników, przyczem w skład jednej sekcji może wchodzić tylko jeden absolwent podoficerskiej szkoły dla kandydatów na podoficerów służby czynnej; sekcja dowodzona przez podoficera służby czynnej lub przez absolwenta szkoły podoficerskiej. Wyłączenie w pododdziale odbywa się zapomocą walk między poszczególnemi sekcjami w każdym plutonie, a następnie między zwycięskiemi sekcjami plutonów.
4. wyznaczone sekcje, każda w składzie 2 szeregowców służby czynnej i 3 szeregowców rezerwy, każda pod dowództwem podoficera służby czynnej, zawodowego, nadterminowego, lub rezerwy.

Uwaga. Zawody d) odbywają się:

1. w czasie powołania więksrej części rezerwistów na ćwiczenia.
2. w innych terminach, jeśli rezerwiści są w danej chwili w oddziale; należy dla celów propagandowych włączać ich w skład sekcyj zawodniczych, w ilości jednak nie większej jak jeden rezerwista na jedną sekcję zawodniczą.

Odznakę otrzymują:

1. w zawodach oficerskich i podoficerskich - zwycięscy zawodnicy, przyczem na każdych 5 zawodników z ogólnej liczby walczących zawodników należy się 1 odznaka,
2. w zawodach sekcyj - wszyscy zawodnicy zwycięskiej sekcji w pododdziale (szwadronie).

Nadanie odznaki odbywa się w sposób uroczysty, bezpośrednio po zawodach.

Nadanie odznaki należy ogłosić w rozkazie oddziału i wpisać do dokumentów ewidencyjnych zawodnika.

Odznakę otrzymuje się na stałe.

Otrzymanie odznaki uprawnia otrzymującego ją zawodnika do otrzymania okolicznościowego 10-dniowego urlopu. Urlop ten nie dotyczy rezerwistów powołanych na ćwiczenia rezerwy.

Komenda "Do boju - broń".

Wykonanie na hasło "broń":

• ująć prawą ręką szyjkę karabinka i wysunąć go kolbą wprzód, tak aby można było następnie przesunąć całą prawą rękę między karabinkiem a tułowiem,
• ująć karabinek prawą ręką za szyjkę kolby i podnieść go do góry tak, aby następnie móc przerzucić pas karabinka przez swoją głowę,
• oprzeć prawą pięść (trzymając karabinek) na prawem udzie w odległości 2 dłoni od stawu biodrowego,
• karabinek wylotem lufy ukośnie w lewo wprzód i do góry (rys. 33), w razie potrzeby oparty o lewe przedramię.

Komenda: "Przez plecy broń".

Wykonanie na hasło "broń" - odwrotnie jak w p. 64.

Ładowanie i rozładowanie oraz powtarzanie karabinka wykonywa się tak samo jak pieszo. Karabinek ujmuje się lewą ręką, nie wypuszczając wodzy.

Po naładowaniu karabinka należy przybrać postawę "Do boju".

Należy zawsze rozładować karabinek przed przewieszeniem go za plecy.

Każdy dowódca samodzielnego oddziału (patrol, podjazd, szpica i t. p.) może rozkazać, aby karabinki były zawczasu naładowane i, po zabezpieczeniu ich, przewieszone "za plecy".

Kawalerzysta musi być dobrze wyćwiczony w strzelaniu konno, lub pieszo, trzymając konia. Pieszo można strzelać "przy koniu" lub "z za konia".

Umiejętność ta jest potrzebna dla szperaczy, gońców, czujki konnej, patrolu, a szczególnie niezbędna jest wtedy, gdy się spotka przeciwnika, do którego zbliżyć się nie można z powodu przeszkody (bagno, rzeka, mur i t. p.).

Strzelanie konno wykonuje się przy pomocy tylko prawej ręki lub oburącz, przyczem, aby konia nie ogłuszyło, należy go ustawić na prawo wskos w stosunku do kierunku celu. Jeśli koń stoi spokojnie, można zarzucić wodze na staw łokciowy lewej ręki i strzelać oburącz, lub też, trzymając wodze lewą ręką, podnieść lewą rękę tak wysoko, aby oprzeć karabinek na lewem przedramieniu. Zawsze należy lekko pochylić się w kierunku strzału i silniej oprzeć na lewem kolanie (rys. 34a).

W razie konieczności strzelania z karabinka konno z lancą, należy lancę po zdjęciu karnbinka wziąć na temblak.

Pieszo przy koniu strzela się oburącz. Lewa ręka cała wsunięta w wodze, które są zarzucone na lewy bark.

Pieszo z za konia strzela się, leżąc za leżącym na prawym boku koniem (rys. 34 b, c, d).

Przy kładzeniu konia nie wolno ciągnąć wodzami munsztukowemi.

Leżąc za koniem należy prawą ręką lekko przytrzymać (przez oparcie przedramienia) szyję konia.

Prawa pięść silnie ujmuje kolbę trzema palcami z jednej strony, a kciukiem z drugiej. Palec wskazujący wewnątrz kabłąka dotyka języka spustowego.

Kciuk na zamkniętym bezpieczniku. Prawa ręka (trzymająca pistolet) zgięta w stawie łokciowym, ramię swobodnie opuszczone, pistolet skierowany, wylotem lufy do góry w lewo wskos wprzód (rys. 35 a, b).

Należy unikać strzelania ponad głową swego konia.

Ćwiczący staje w rozkroku na nogach wyprostowanych, lewa pięść przed sobą, tak jak na koniu. Poza tem wykonanie - jak konno.

Pochwa z szablą jest przypięta na żabce do pasa głównego i wisi przy lewym boku; szabla skierowana ostrzem do przodu.

Lewa ręka, swobodnie opuszczona wdół, obejmuje pochwę szabli kciukiem od przodu (kciuk wyprostowany), resztą zaś palców (złączonych) od tyłu.

Żabka jest tak długa, aby piętka pochwy wznosiła się na dłoń nad ziemia.

Prawa ręka i reszta ciała jak w postawie zasadniczej bez broni (rys. 36).

Komenda: "Szable - w dłoń".

Wykonanie.

1. "Szable": lewa ręka wypuszcza pochwę i ujmuje ją w tem samem miejscu, jednak kciukiem od tyłu a pozostałemi palcami od przodu; pochwa z szablą nachylona górą do przodu; jednocześnie prawa ręka chwyta za rękojeść szabli kciukiem od zewnątrz, a pozostałemi palcami od wewnątrz i energicznie dobywa szablę z pochwy na szerokość dłoni (rys. 37a);
2. "w dłoń":
   1. energicznie wydobyć szablę z pochwy, wznosząc ją w wyprostowanej prawej ręce pionowo wgórę; szabla skierowana ostrzem wprzód, piórem do góry, lewa ręka z pochwą jak w p. 72 (rys. 37b);
   2. energicznie opuścić najkrótszą drogą do prawego boku prawą rękę z szablą; prawa ręka swobodnie opuszczona obejmuje rękojeść kciukiem oraz palcami wskazującym i środkowym; pozostałe dwa palce lekko zgięte są poza rękojeścią szabli, przyczem palec serdeczny (czwarty) naciska rękojeść szabli od tylu (rys. 37c).
      Jest to postawa zasadnicza z szablą dobytą (rys. 37d).

=

Komenda: "Szable - schroń".

Wykonanie na hasło "schroń":

• wznieść szablę piórem do góry, ostrzem wprzód, jednocześnie ująć pochwę szabli lewą ręką tak, jak w pr. 73a,
• opuścić szablę piórem w lewo i wdół ku pochwie,
• prawa ręka zgięta w stawie łokciowym, tak aby pióro szabli można było wsunąć w okienko pochwy, głowa zwrócona i lekko pochylona, wzrok skierowany w stronę okienka pochwy (rys. 38),
• wsunąć szablę do pochwy, lecz zatrzymać prawą rękę z szablą tak. aby łokieć prawej ręki był swobodnie opuszczony wdół, a prawe przedramię było w postawie poziomej, głowę zwrócić na wprost do postawy zasadnczej (rys. 37a),
• energicznie wsunąć szablę do pochwy i przybrać postawę zasadniczą.

Komenda: "Prezentuj - broń".

Wykonywa się tylko z postawy zasadniczej z szablą na barku (na ramieniu).

Wykonanie.

"Broń": przenieść szablę najkrótsza drogą przed swój tułów i jednocześnie objąć rękojeść szabli pełną dłonią; prawy łokieć swobodnie opuszczony, prawe przedramię dotyka boku ładownic (jeśli ładownice są na pasie głównym) i leży poziomo, głownia szabli pionowo, ostrze w lewo, pióro wzwyż, rękojeść (prawa pięść) na wysokości pasa głównego.

Lewa ręka tak jak w postawie zasadniczej (rys. 39).

Powrót z postawy "Prezentuj - broń" do postawy zasadniczej z szablą dobytą następuje na hasło komendy "Na ramię - broń". Wykonanie - najkrótsza drogą.

Z szablą dobytą na zapowiedź komendy do marszu podoficerowie i szeregowcy zmieniają chwyt szabli.

Wykonanie na 3 takty:

1. lewą rękę (nie zginając jej) wysunąć wprzód i przed środkową linję ciała, dłonią do góry, jednocześnie wysunąć prawą rękę z szablą (grzbiet szabli oparty o bark na szwie rękawa) tak, aby oprzeć kapturek szabli na lewej dłoni (rys. 40a);
2. przytrzymać szablę lewą dłonią i ująć kabłąk rękojeści palcami: średnim, serdecznym i małym prawej ręki; reszta palców zamknięta poza rękojeścią szabli (rys. 40 b, c);
3. szybko powrócić do postawy zasadniczej; szabla oparta grzbietem o bark na szwie rękawa.

W czasie marszu z szablą na barku (również po komendzie "Baczność") prawa ręka z szablą zachowuje miarowy wahadłowy ruch w takt marszu. W czasie marszu lewa ręka trzyma pochwę szabli tak jak w postawie zasadniczej, przyczem pochwa zwisa nieruchomo ku dołowi.

Na komendę "Stój" wraca się do postawy "Szable - w dłoń" drogą odwrotną; wykonanie zmiany chwytu szabli następuje po zatrzymaniu się.

Na hasło komendy "Prezentuj - broń" wszyscy oficerowie salutują na 3 takty.

1. Stojąc w miejscu:
   1. przenieść prawą pięść z szablą najkrótszą drogą przed swoją pierś i jednocześnie objąć rękojeść szabli pełną dłonią; prawy łokieć swobodnie opuszczony, prawe ramię swobodnie przylega do boku tułowia, jelec na wysokości kołnierza, kciuk wyprostowany ztyłu rękojeści i dotyka swym końcem jelca, głownia pionowo przed środkową linją ciała, ostrzem w lewo, a piórem do góry, prawa pięść oddalona od piersi na szerokość dłoni (rys. 41 a);
   2. wytrzymać jeden takt;
   3. opuścić prawą rękę z szablą tak, aby prawa ręka zwisała swobodnie, pióro szabli było od ziemi na szerokość dłoni, jelec przy szwie spodni, głownia prostopadle do linji frontu, ostrzem nazewnątrz (rys. 41b).
      
2. W marszu:
   ukończyć salutowanie na 6 kroków przed odbierającym defiladę, a powrót do postawy zasadniczej z szablą na ramieniu rozpocząć 3 kroki za odbierającym defiladę. Prawa ręka z szablą zachowuje miarowy, nieprzesadzony ruch wahadłowy w płaszczyźnie równoległej do kierunku marszu.
   Salutowanie szablą wykonywa się tylko z postawy zasadniczej z szablą dobytą ("Szable w dłoń"). Powrót z salutowania szablą do postawy "Szable w dłoń" wykonywa się również na 3 takty, drogą odwrotną, niż salutowanie.
   Poszczególne takty należy wykonywać w tempie marszu. Salutowanie należy rozpocząć na 9 kroków przed odbierającym defiladę:
   pierwszy takt - przy stawianiu lewej nogi,
   drugi takt (wytrzymanie) - wykrok prawą nogą,
   trzeci takt - znowu jednocześnie z wykrokiem lewą nogą.

Uwaga. W wypadku, gdy obowiązuje trzykrotne salutowanie szablą, drugie i trzecie salutowanie następują bezpośrednio po pierwszcm. Rozpocząć więc trzeba salutowanie o 6 kroków wcześniej, czyli na 15 kroków przed odbierającym defiladę.

Komenda: "(Oddział)- marsz".

Wykonanie z postawy "Lance - w dłoń" i na hasło: "marsz".

Wysunąć część tylcową lancy wprzód i do góry ręką trzymającą lancę; lanca będzie skierowana wskutek tego grotem wzwyż i wtył (kat około 30 stopni) (rys. 42).

Na komendę: "(Oddział) - stój": przybrać postawę zasadniczą ("Lance w dłoń").

Instruktor nie powinien nigdy wychodzić z wprawy we władaniu bronią.

Uczyć należy przedewszystkiem własnym przykładem. Ucząc pieszych instruktor jest pieszo, ucząc konnych - występuje konno.

Zapoznanie z władaniem bronią białą jest początkiem szkolenia; doskonałość można osiągnąć tylko przez stałą, systematyczną zaprawę.

Całe szkolenie powinno mieć charakter nauczania indywidualnego i być traktowane jako sport.

Szkolenie zbiorowe można stosować tylko jako krótkie, pomocnicze lekcje zaprawy.

Ćwiczeń "na komendę" należy używać tylko wyjątkowo. Instruktor musi zwrócić szczególna uwagę na to, aby przez zbyt długą przerwę między zapowiedzią a hasłem komendy nie popsuł mechaniki wykonania.

Niniejsze wskazówki podają postępowość szkolenia tylko w pierwszym roku służby. Metoda pracy obowiązuje wszystkich.

Podział na okresy zależny jest m. in. od warunków klimatycznych i z małemi wahaniami będzie następujący:

I okres - 2 miesiące - szkolenie pieszo i na koniu drewnianym.

II okres - 3 miesiące - szkolenie na koniu; osiągnięcie pracy w galopie.

III okres - od 6 miesiąca - praca w galopie i w cwale; do 7. miesiąca włącznie całkowite opanowanie pracy w cwale; szermierka.

Nie należy czekać z rozpoczęciem ćwiczeń we władaniu bronią białą aż do opanowania przez rekrutów znajomości musztry formalnej.

Ćwiczenie bronią białą należy rozpocząć najpóźniej w 2 tygodnie po przybyciu rekruta do pododdziału.

Ćwiczenia należy prowadzić swobodnie, szkoląc indywidualnie i traktując je jako sport.

Do ćwiczenia ustawia się rekrutów początkowo w jeden szereg w półkole, w odstępach równych 5 krokom przy ćwiczeniu szablą, a 10 krokom przy ćwiczeniu lancą. Po oswojeniu się rekrutów z władaniem szablą i lancą, można ich ćwiczyć w dwuszeregu (odstęp i odległość 5, lub 10 kroków) (w półkolu).

Instruktor zajmuje miejsce wewnątrz półkola, stopniowo osobiście pokazuje wszystkie chwyty bronią białą, dotyczące musztry formalnej, oraz władanie bojowe.

Po dokładnem zaznajomieniu rekruta z chwytami szablą, należy niezwłocznie (pożądane jak najwcześniej) przejść do szkolenia władania szablą z użyciem pozorników.

W tym celu stawia się rekruta w odległości od celu (z łozą, z gliną lub chochołem) trochę (około 20 cm) mniejszej od długości ręki z szablą (rekrut w postawie do cięcia lub do pchnięcia).

Rekrut, wzorując się na instruktorze, wykonywa cięcia lub pchnięcia samodzielnie; wykonanie na komendę należy stosować wyjątkowo, tylko w odniesieniu do rekrutów wybitnie mało pojętnych.

Do szkolenia cięcia zgóry rekrut musi stać w rozkroku na podwyższeniu, aby mógł uzyskać pełny wymach szablą (aby nie ciął szabla w ziemię i nie zginał prawej ręki).

Nie wolno uczyć cięcia słomianego warkocza pieszo.

Równolegle z władaniem szablą pieszo z użyciem pozorników, oraz z władaniem lanca pieszo, należy szkolić rekruta we władaniu lancą i szablą na drewnianym osiodłanym koniu.

Celem tego szkolenia jest nietylko wykonywanie poprawnych cięć, pchnięć i zasłon, lecz równeż nauczenie rekruta odpowiedniego dosiadu z bronią w ręku.

Pozorniki należy ustawiać w takiej odległości i odstępie od konia, aby w chwili wykonywania cięcia lub pchnięcia były (odległości) naturalne, t. j. takie, z jakiej można skutecznie i swobodnie dosięgnąć bronią przeciwnika.

Po wykonaniu "Na koń" rekrut powinien dosiąść konia prawidłowo, w myśl odnośnego przepisu nauki jazdy konno.

Do ćwiczenia szablą lub lanca jeździec:

1. skierowuje wzrok na przeciwnika (przy pozornikach - na cel),
2. skraca wodze tak, aby lewa pięść oparła się zgóry o szyję końska w połowie jej długości, a jednocześnie trochę unosi kości siedzeniowe z siodła,
3. silniej opiera się na strzemię tej strony, z której chce walczyć, jednocześnie pochyla (silniej - z lancą, słabo - z szablą) w tym kierunku wyprostowany tułów.

Nie wolno na drewnianym koniu udawać jazdy cwałem (stosować dosiad do cwału).

Ćwiczenia na drewnianym koniu należy uważać za ćwiczenia przygotowawcze, których celem jest zapoznanie rekruta z techniką władania lancą i szablą na koniu, oraz nauka oceny odległości od przeciwnika.

Jeździec na drewnianym koniu.

Nauczanie władania lancą i szablą w ruchu polega na działaniu jeźdźca lancą lub szablą, na pozornik umieszczony na saneczkach (rys. 48a) lub wózku (rys. 48b), ciągniętych przez pieszego (ych) zapomocą długiej linki.

Celem tego okresu jest wyrobienie silnego i pewnego cięcia, pchnięcia i zasłony, oraz uspokojenie i przyzwyczajenie koni do chwytów jeźdźca i do pozorników.

Po rozpoczęciu nauki prowadzenia konia należy niezwłocznie rozpocząć szkolenie we władaniu bronią białą na koniu.

Konie kiełznane wędzidłem, siodłanie zwyczajne.

Chody końskie należy stosować stopniowo.

Pierwsze lekcje polegają na tem, że rekruci uszykowani na bardzo dużem kole ćwiczą się we wszystkich chwytach szablą lub lancą, bez użycia pozorników.

Celem tych ćwiczeń jest przyzwyczajenie rekrutów do jazdy konno z bronią w ręku, oraz oswojenie ich z użyciem broni białej na koniu.

Szczególną uwagę należy zwrócić na spokojne prowadzenie lewą ręką konia, oraz poprawne, naturalne władanie bronią.

Następnym etapem szkolenia będą lekcje z użyciem pozorników na linjach prostych. Początkowo należy uczyć tylko na pojedynczym pozorniku. Właściwym chodem końskim do władania bronią białą jest galop, jednak ze względu na nieprzygotowanie jeszcze rekrutów do pracy na koniu w galopie dopuszczalne jest szkolenie początkowo w kłusie (zawsze ćwiczebnym), a nawet w stępie.

Wszelkiemi siłami należy dążyć do jak najwcześniejszego rozpoczęcia szkolenia w galopie, nie czekając na używanie przez rekrutów munsztuka.

Stopniowo ilość pozorników należy zwiększać, a jakość ich urozmaicać.

Odległości między pozornikami, początkowo 50 kroków, zczasem należy zmniejszać aż do odległośći 15 kroków.

Pozorniki należy umieszczać na:

1. dużym czworoboku a jazda wówczas odbywa się na jednej ścieżce i można wówczas szkolić jednocześnie kilku jeźdźców lub tylko jednego jeźdźca,
2. kilku prostych linjach, przyczem na jednej linji ćwiczy się w chwili jego szkolenia tylko jeden jeździec; jednocześnie wolno ćwiczyć na kilku prostych linjach tylko w jednym i tym samym kierunku.

W II okresie należy szczególną uwagę zwrócić na prawidłowe i spokojne prowadzenie konia, oraz na zmianę kierunku (np. w kątach czworoboku lub przy końcu ćwiczenia na kilku linjach prostych).

Celem tego okresu jest:

1. nauczenie władania bronią białą w natarciu i w pościgu, a więc osiągnięcie doskonałości pracy w cwale na linjach prostych oraz w galopie na linjach krzywych w różnorodnym terenie, z pełnym rynsztunkiem i wszystką należną bronią, oraz z siodłaniem polowem; praca samodzielna i zbiorowa;
2. nauczenie jeźdźca, a oswojenie konia, do przełażenia i przeskakiwania przez rowy zwykłe oraz przez rowy strzeleckie puste i z wodą lub z obsadą żywych ludzi, a następnie do skoków przez płoty;
3. oswojenie koni ze strzelaniem nieprzyjaciela z karabina i broni maszynowej;
4. szermierka.

Ćwiczenie na linji krzywej (np. na serpentynie) wolno stosować tylko w galopie i tylko jako sprawdzian panowana jeźdźca nad koniem.

Wymagania stopniować, a więc stosować kolejno:

1. skoki z bronią w ręku przez rowy i płoty;
2. pracę z użyciem pozorników w galopie i w cwale na linji prostej w równym terenie;
3. jak w b), ale w terenie poprzerzynanym rowami bez obsady ludzkiej;
4. jak c) nadto ploty;
5. jak c) z obsada rowów przez ludzi, zachowujących się spokojnie;
6. jak d) z obsadą przez ludzi, zachowujących się spokojnie;
7. jak b) nadto koło każdego pozornika stoi strzelec, który w chwili zbliżania się jeźdźca na koniu, daje strzał z karabina;
8. jak b), z tą jednak różnicą, że ćwiczy się jednocześnie kilku jeźdźców na tej samej ilości linij prostych, przyczem na każdej linji tylko jeden pozornik i jeden jeździec, a na linji (szeregu) wszystkich tych pozorników nieprzyjacielska leżąca tyraljera, która w chwili zbliżania się do nich szarżujących jeźdźców strzela z karabinków;
9. jak e), obsada rowów strzeleckich strzela;
10. jak i), nadto ogień broni maszynowej;
11. jednoczesna praca 4 jeźdźców w galopie na 2 serpentynach i 2 przekątnych, aby przygotować jeźdźców do walki w zespole, gdzie nie wystarcza tylko umiejętne władanie bronią, dobre prowadzenie konia i szybka orjentacja, lecz niezbędne jest nadto nieprzeszkadzanie towarzyszom broni, a w razie potrzeby - przyjście im z szybką pomocą.

Przez częstą zmianę miejsca ustawienia pozorników i ich kolejności, osiąga się wielką rozmaitość.

Siodłanie zwykłe i polowe, ubiór, rynsztunek i broń zawsze polowe.

Szermierka.

W III okresie szkoli się młodszy rocznik w szermierce (w walce wręcz). Szczegóły - patrz rozdz. D. "Szermierka".

"Pozornik" jest to nazwa wszelkich przedmiotów, mających wyobrażać przeciwnika (cel).

Niezależnie od tej nazwy wszystkie przedmioty, służące do nauki władania białą bronią, a nie wchodzące w skład wyposażenia polowego żołnierza, nazywamy "sprzętem".

1. Do nauki cięć zgóry należy używać:
   1. prostej i świeżej łozy wierzbowej albo leszczynowej czy olchowej, ustawionej prawie pionowo (nieznaczne odchylenie nazewnatrz w stosunku do ćwiczącego), wstawionej do podstawek ("stojaków") wysokości 80 cm.
      Wyżej wymieniona podstawka (rys. 43a, b) jest to drewniany drążek z otworem w górze, w który się wkłada grubszy koniec łozy. Podstawkę tę wbija się w ziemię albo osadzona jest ona na krzyżaku. Aby osiągnąć pełny wymach, należy ciąć łozę tuż przy podstawce.
   2. Mocno splecionego ze słomy warkocza, nieco wymoczonego w wodzie, napiętego na kołowrotek (rys. 46), lekko odchylonego nazcwnatrz.
2. Do nauki cięć w prawo ("od ucha") używać gomóły w postaci stożka (wysokości 30 cm. o średnicy podstawy stożka 20 cm) z gęstej, wyrobionej, mokrej gliny, ustawioną na podstawce (rys. 44a) na wysokości barku ćwiczącego się, a więc pieszo - l m 40 cm, konno l m 90 cm.
   Cięcie jest dostateczne, gdy dolna część przeciętnej gomóły pozostanie na podstawce, bardzo dobre, gdy głownia szabli przetnie gomólę w połowie jej wysokości, nie zrzuciwszy górnej jej części.
3. Do nauki pchnięć pieszo należy używać chochola (manekin opleciony słomianym warkoczem) odpowiednio ustawionego lub zawieszonego, albo położonego na ziemi.
4. Do nauki pchnięć konno należy używać:
   1. pierścieni drucianych, o średnicy 20 i 10 cm (rys. 50), cienko oplecionych słomą, luźno zawieszonych na wysokości piersi konnego przeciwnika, a więc na wysokości l m 80 cm (rys. 45).
   2. kuli (średnica 30 cm) z plecionego słomianego warkocza (rys. 53), ustawionej na podstawce na wysokości l m 60 cm (rys. 44b).
   3. chochoła - jak w p. c) o ile możności ubranego w mundur, albo obszytego workiem (rys. 51), położonego na ziemi lub zawieszonego na podstawce (rys. 45),
   4. drewnianej szpulki oplecionej słomianym warkoczem (rys. 52),
5. Sanek lub wózka; muszą być drewniane, nieduże i lekkie, do przesuwania pozorników obok ćwiczącego się. Przesuwanie odbywa się zapomocą długiej liny (rys. 48a, b).
6. Koń drewniany, naturalnej wielkości, o ile możności obszyty skórą końską. Do ćwiczenia należy go kiełznać i siodłać (rys. 47).

1. Stojak do cięcia łozy, wbijany w ziemię (rys. 43a).
2. Stojak do cięcia łozy na krzyżaku (rys. 43b).
3. Stojak do cięcia gliny (pchnięcia kuli) wbijany w ziemię (rys. 44a).
4. Stojak do cięcia gliny (pchnięcia kuli) na krzyżaku (rys. 44b).
5. Stojak do zawieszenia chochoła lub pierścienia lub powrósła (rys. 45).
6. Kołowrotek do cięcia powrósła (rys. 46).
7. Drewniany koń (rys. 47).
8. Sanki do przesuwania pozorników (rys. 48a).
9. Wózek do przesuwania pozorników (rys. 48b).
10. Przeszkoda pozorująca płot z chrustu (rys. 49a).
11. Przeszkoda pozorująca opłotki (rys. 49b).

(Pozorniki).

1. Łoza.
2. Gomóły z gliny (rys. 44a).
3. Pierścienie o średnicy 20 cm i 10 cm (rys. 50).
4. Chochoł (rys. 51).
5. Szpulka, owinięta słomą, do pchnięcia lancą (rys. 52).
6. Kula słomiana (rys. 53).

Sprzęt do szermierki.

1. Palcat.
2. Szabla ćwiczebna (rys. 24).
3. Maska (rys. 25).
4. Rękawice (na prawą i na lewą rękę) (rys. 30).
5. Napierśnik (rys. 26).
6. Naplecznik (rys. 27).
7. Nakarcznik (rys. 28).
8. Nabiodrki (rys. 29).

***

Ksero "Regulaminu kawalerji cz.IV" 1933 otrzymałem dzięki uprzejmości kolegi Norberta Kopczyńskiego. DZIĘKI!